Hồ Điển Triệt nằm ở xã Tứ Yên, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc, mang tên gọi khác là đầm Miêng – nghĩa là “trong sáng”. Tên “Điển Triệt” xuất phát từ đặc điểm hồ luôn sâu thẳm, trong vắt, không bao giờ cạn, dù hạn hán khắc nghiệt. Hồ dài khoảng 1km, rộng nhất hơn 200m, hẹp nhất 50m, sâu 5-6m, diện tích còn lại khoảng 50 mẫu, được bao quanh bởi các đồi gò cao từ 5-40m so với mặt nước. Hồ cách sông Lô 300m, từng thông với sông bằng một con ngòi, tạo thành cửa hồ rộng 180m phía Tây.
Hồ không chỉ là kỳ quan thiên nhiên mà còn gắn với lịch sử oanh liệt của vua Lý Nam Đế (Lý Bí, 503-548), vị hoàng đế đầu tiên của nước Vạn Xuân. Năm 546, ông chọn hồ Điển Triệt làm căn cứ chống quân Lương xâm lược do Trần Bá Tiên chỉ huy. Với địa thế hiểm trở, ông đóng thuyền chiến, luyện quân, được dân làng tiếp tế lương thảo. Trận đánh lớn diễn ra khi quân Lương tiến vào hồ, tận dụng nước sông Lô dâng cao. Dù thất bại, Lý Nam Đế để lại dấu ấn hào hùng tại đây, với quả đồi “Thành Ông Lĩnh” – nơi ông từng ngự.
Hiện nay, hồ Điển Triệt là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh (2019), lưu giữ vẻ cổ kính và linh thiêng. Bên hồ có miếu thờ Lý Nam Đế cùng Lý Phật Tử, Lý Thiên Bảo, gọi là “miếu Nghè”, và chùa Sơn Long từ thời Lý. Hàng năm, vào ngày 25-27 tháng Năm âm lịch, dân làng tổ chức lễ hội bơi trải, tưởng nhớ vua Lý và các trận thủy chiến, dâng đặc sản chè kho – món ăn từng tiếp tế quân sĩ.
Hồ Điển Triệt không chỉ là cảnh đẹp mà còn là niềm tự hào, tâm hồn của người dân Tứ Yên, gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước.
